Orthopeed Ton van Loon over voorste kruisbandletsel

Ton van Loon (55) is als orthopedisch chirurg verbonden aan het Jeroen Bosch Ziekenhuis in 's-Hertogenbosch. Hij geeft uitgebreid en verhelderend antwoord op 14 vragen over voorste kruisbandletsel.

1. Wat is voorste kruisbandletsel precies?

De voorste kruisband is een band, die midden in de knie loopt. Het kniegewricht zelf is een scharnier. De voorste kruisband is een van de banden, die ervoor zorgen, dat de scharnierbeweging op een juiste manier plaatsvindt.

Wordt het scharnier – de knie – op een te grove wijze geforceerd, dan gaan onderdelen van het scharnier kapot en raakt de knie dus beschadigd. Een van de belangrijkste 'onderdelen' van het scharnier is de voorste kruisband. Tegelijk is de voorste kruisband ook een van de zwakste onderdelen van het scharnier. De achterste kruisband bijvoorbeeld, die ook belangrijk is voor de scharnierfunctie van de knie, is drie maal zo dik als de voorste kruisband en scheurt dus veel minder vaak.

Een letsel van de voorste kruisband is dus een beschadiging van een belangrijke band, middenin de knie. Door deze beschadiging kan de knie niet meer goed werken als een scharnier. De scharnierbeweging –het buigen en strekken- verloopt niet altijd soepel meer. Op onverwachte momenten ´stokt´ de beweging. Mensen met een niet goed werkende voorste kruisband hebben dan ook soms het gevoel, plotseling door de knie heen te zakken. Het scharnier hapert. De knie slaat onder je vandaan. Dat gebeurt vooral als er iets gedraaid wordt aan het scharnier: dus bij voorbeeld, als je een bochtje draait.

2. Waardoor wordt voorste kruisbandletsel veroorzaakt?

Een voorste kruisband kan kapot gaan door inwerking van te grote krachten op de knie. Bekende oorzaken zijn ski-ongevallen, waarbij er een ski wegdraait. Als je maar hard genoeg draait aan het scharnier, dan zal de zwakste schakel, de voorste kruisband, op een gegeven moment knappen.

Een ander voorbeeld is een geforceerde draaibeweging met voetbal. Als de voet dan ook nog gefixeerd staat op de grond, en er komt bovendien een medespeler terecht op het been, dan wordt het geweld te groot voor de voorste kruisband en scheurt hij. Voorste kruisbandletsles worden dus vooral gezien bij zogenoemde contactsporten. Soms wordt het optreden van het letsel gehoord door de patient, of zelfs door de omstanders als een ´pang´.

3. Hoe voorkom je voorste kruisbandletsel?

Het is niet altijd mogelijk om een voorste kruisbandletsel te voorkomen. Een ongeluk zit in een klein hoekje. Wel is het natuurlijk zo, dat een goede techniek bij het sporten, ongevallen soms kan voorkomen. Verder is het belangrijk om goed getraind te zijn. Wij raden ook een warming-up aan, al was het alleen maar om het lichaam op scherp te zetten voor een fysieke inspanning.

4. Komt voorste kruisbandletsel vaak voor?

Ja, heel vaak. In de VS bijvoorbeeld, worden jaarlijks meer dan 100.000 voorste kuisbandreconstructies verricht.

5. Wat is een ‘band’ precies? Een pees of een spier?

Een band is een peesachtige structuur, die je nog het best kunt vergelijken met een touwtje. De voorste kruisband is eigenlijk niets anders dan een touwtje, dat middenin de knie loopt, tussen bovenbeen en onderbeen. Als je te hard aan het touwtje trekt, knapt het.

Banden komen vooral voor op plaatsen waar botstukken bij elkaar moeten worden gehouden. Gewrichten dus. Zij zorgen er vaak voor, dat gewrichten op ´op hun plaats blijven´, dat wil zeggen niet geheel of gedeeltijk uit de kom schieten. We vinden dus banden in de schouder, de elleboog, etc. De gewrichtsbanden zorgen in het algemeen voor de stabiliteit.

6. Waaruit bestaat precies het letsel, is het een scheur of een totale verbreking van het weefsel? Zijn er gradaties in ernst van het letsel?

Het is vaak moeilijk uit te maken of een voorste kruisband geheel of gedeeltelijk gescheurd is. Als een gescheurde kruisband klachten geeft –in de zin van zwikklachten- dan is het ook niet zo relevant of de band ingescheurd, afgescheurd of doorgescheurd is: het scharnier werkt niet meer, omdat de voorste kruisband niet goed meer werkt. De voorste kruisband is kapot, en daardoor werkt het kniescharnier niet goed meer.

7. Kan het letsel uit zichzelf genezen?

Nee, in principe geneest een kapotte voorste kruisband niet meer. Er moet wat aan gedaan worden.

8. Hoe wordt het letsel behandeld?

Vaak zijn er ook nog andere banden beschadigd bij een acuut letsel van de voorste kruisband. De behandeling van een acute voorste kruisbandlesie is er dan ook in eerste instantie op gericht om die banden, die kunnen genezen, in ieder geval te laten genezen. Hoe meer banden er namelijk stuk zijn, des te instabieler wordt het gewricht.

De eerste aanzet van de behandeling is dus: de schade zo veel mogelijk beperken. En aangezien de voorste kruisband niet meer geneest, wordt dus vooral ingezet op de genezing van de andere banden. Een acuut voorste kruisbandletsel kan ook pijnlijk zijn. De behandeling is uiteraard dus ook gericht op pijnbestrijdig.

In ieder geval is het zeer onverstandig om in de acute situatie, waarbij de knie pijnlijk en gezwollen is, een grotere ingreep te verrichten. Er is dan een verhoogde kans op littekenvorming in de knie met stijfheid als gevolg. Daarom zal vrijwel nooit in de eerste weken, cq maanden een voorste kruisbandoperatie worden verricht. Als de knie het toelaat, zal de fysiotherapeut proberen om de spieren rondom de knie goed op te trainen. Ook spieren zijn belangrijk voor de stabiliteit.

Als blijkt, dat de knie, ondanks adequate behandeling met fysiotherapie, toch blijft zwikken, dan is er een reden om de voorste kruisband te vervangen. Eindeloos doorgaan met fysiotherapie heeft geen zin.

9. Welke behandeling is dan mogelijk?

Door middel van een operatie vervangen we de beschadigde voorste kruisband. Het is ontzettend belangrijk om de kruisband precies op de plaats te zetten, waar de originele kruisband ooit heeft gelopen. Met een gewrichtskijker, een arthroscoop, en uitgekiende richters en instrumenten kunnen we de voorste kruisband reconstrueren.

Bij voorkeur wordt de kruisband vervangen door lichaamseigen weefsel. We gebruiken het liefst pezen van de hamstrings. Deze pezen lenen zich uitermate goed om een voorste kruisband te vervangen. Het lijkt wel of de natuur dit weefsel expres als een soort reserve-onderdeel bij de knie ingebouwd heeft.

Ook ander peesweefsel kan gebruikt worden, zoals een gedeelte uit de pees van de knieschijf. Het soort weefsel dat gebruikt wordt om de voorste kruisband te vervangen is eigenlijk minder belangrijk. Het is vooral belangrijk, dat de kruisband precies op de goede plaats wordt gezet en goed wordt bevestigd onder de juiste spanning.

10. Hoeveel van deze ingrepen voert u jaarlijks uit?

Wij voeren ongeveer 100 voorste kruisbandreconstructies per jaar uit.

11. Wat zijn de resultaten?

De resultaten zijn goed. 90% van de patiënten is tevreden na de ingreep. Het lichaam accepteert dus in 9 van de 10 gevallen de nieuw aangebrachte voorste kruisband. Voor een goed resultaat is uiteraard ook een goede nabehandeling door een fysiotherapeut erg belangrijk.

12. Zijn er – naast de gebruikelijke risico’s – nog specifieke risico’s aan deze ingreep verbonden?

Zoals bij elke grotere operatie aan een been, is er een kleine kans op het optreden van trombose. Met medicijnen wordt dit risico verkleind. Verder worden er –kleine- wondjes gemaakt, waardoor zenuwtakjes worden doorgesneden. Naast het litteken is er daardoor soms een gevoelloos plekje. Verder zijn er nauwelijks specifieke risico´s.

13. Is de patiënt na de ingreep weer de ‘oude’ of blijven er altijd restverschijnselen?

Na de operatie volgt uiteraard een periode van revalideren. Na 1 tot 2 maanden loopt de patiënt zonder krukken. De getransplanteerde band moet dan echter nog wel verder ingroeien. Negen maanden na de operatie moet de band zodanig goed zijn omgebouwd tot echte voorste kruisband, dat alle activiteiten zonder enige beperking weer mogelijk moet zijn, inclusief (top)sport.

14. Tot slot: waarom werkt u mee aan deze patiënteninformatiesite, wilt u de bezoekers iets meegeven?

Hoe beter mensen zijn geïnformeerd, des te makkelijker kun je als behandelaar uitleggen wat een beschadiging precies inhoudt. Je kunt dan ook beter bespreken wat de mogelijkheden zijn om het probleem - in elk individueel geval - zo goed mogelijk op te lossen.

Je wilt als behandelaar praten met een goede gesprekspartner; een gesprekspartner, die dus bij voorkeur op de hoogte is van de situatie en de mogelijkheden. Beiden, zowel de patiënt als de behandelaar, willen het ´gemeenschappelijk´ probleem, in dit geval het voorste kruisbandletsel, optimaal aanpakken en verhelpen. Daarom is het belangrijk om mensen te voorzien van goede informatie.